Nhạc sĩ Châu Kỳ “Người buồn nay đã thành mây”

Tác phẩm âm nhạc đầu tay của ông có tên “Trở về”
Nhiều người gọi ông là cây đại thụ của làng tân nhạc Việt Nam hay với nhiều tên gọi khác. Tôi thì không. Tôi thích gọi ông với một cái tên thân mật là “Người-của-nỗi-buồn”. Tôi đã rất nhiều lần hát nghêu ngao (và chắc chắn rằng có nhiều người cũng hát nghêu ngao như tôi) những bản nhạc của ông vì nó quá gần gũi với mình, với tâm trạng của mình. Mỗi bản nhạc của ông là một thế giới tràn ngập nỗi buồn mà bất kỳ ai cũng có thể tìm thấy được mình trong đó. Ông là nhạc sĩ Châu Kỳ. Nhạc sĩ Châu Kỳ sinh ngày 5 tháng 11 năm 1923 tại làng Dưỡng Mông, Huế trong một gia đình có truyền thống về âm nhạc. Bố ông là nghệ nhân ca Huế Châu Huy Hà, chị ruột ông là Châu Thị Minh được coi là nữ minh tinh duy nhất của miền Trung thời đó. Bà cũng là người hát nhạc Pháp đầu tiên ở Huế, là người có tên trong “ngũ nữ minh tinh” của làng văn nghệ miền Nam gồm: Phùng Há, Châu Thị Minh, Năm Phỉ, Bích Hợp và Ái Liên. Cứ thế, sống trong môi trường âm nhạc từ nhỏ, Châu Kỳ sớm bộc lộ tài năng và đã trở thành người nổi tiếng trong làng tân nhạc Việt Nam từ thuở ban đầu. Cùng thời với những cây đại thụ âm nhạc của Việt Nam thời bấy giờ như Anh Bằng, Dương Thiệu Tước, Lê Thương, Nguyễn Hiền, Lữ Hiên, Nguyễn Văn Thương, Hoàng Quý, Đặng Thế Phong… Lại là học trò của vị giáo sư âm nhạc đầu tiên ở Huế - Pierre Thiều. Có thể nói Châu Kỳ là người cực kỳ may mắn. Tuy nhiên, ông không may mắn như những gì mà ông đã có. Tác phẩm âm nhạc đầu tay của ông có tên “Trở về”. Đây là khúc ca đầy bi thương của một con người lần đầu tiên bước chân vào đời và chạm trán ngay với nỗi buồn thời cuộc. Số là khi ông đang học ở trường Lycée Khải Định thì một người bạn của ông báo rằng ông có tên trong sổ đen của chánh mật thám Trung Kỳ. Chính điều đó đã đẩy ông rời quê hương. Ông trốn ra Quảng Trị, rồi vượt Trường Sơn sang Lào, từ Savannakhet đến Thakhet vừa đi vừa hát rong để kiếm tiền. Ở Thakhet, ông tham gia diễn vở kịch Hồn lao động, sau đó ông bị Pháp bắt đưa về Ba Vì giam giữ. Nhờ biết tiếng Pháp và hát nhạc Pháp (ông hát nhạc Pháp hay như danh ca Tino Rossi nổi tiếng trong làng âm nhạc thế giới lúc bấy giờ), nên ông được vợ chồng trung úy Muraton tiếp đãi đặc biệt, đã cứu ông và còn đưa ông về Dưỡng Mông thăm mẹ già. Trong khi lưu diễn ở Lào, ông quen và yêu tha thiết cô gái với cặp mắt xanh non tươi đẹp – Đoàn Thị Sum. Cô gái này cũng tha thiết yêu ông. Sum là con gái trong một gia đình dòng dõi trâm anh, quyền quý. Trong khi Châu Kỳ thuộc hàng “xướng ca vô loài” – theo quan niệm lúc bấy giờ. Tình yêu không thành, người yêu tự tử. Ông tuyệt vọng. Khi về đến Dưỡng Mông thì hay tin mẹ ông cũng đã qua đời vì bị lũ cuốn trôi. Buồn vì mẹ mất, buồn vì tình yêu không còn… nỗi tuyệt vọng và đau xót đã đưa Châu Kỳ đến với cung Ré trưởng buồn man mác trong “Trở về”. Thường thì khi trở về, làng quê đón chào với bao tình yêu và đầm ấm. Còn ông trở về trong sự điêu tàn, không buồn sao được?! Về đây nhìn mây nước bơ vơ Về đây nhìn cây lá xác xơ Về đây mong tìm bóng chiều mơ Mong tìm mái tranh chờ, mong tìm thấy người xưa…. Sau biến cố đó, bước chân lãng du đã đưa ông vào đất Sài Gòn và cộng tác với Đài phát thanh Pháp Á. Cũng trong giai đoạn này, ông quen và yêu Mộc Lan – cô danh ca nổi tiếng đất Sài Gòn. Mọi người không hề ngạc nhiên vì Châu Kỳ đã nổi tiếng khắp nước còn Mộc Lan là một danh ca tài hoa và nết na hơn người. Tuy nhiên, hình như với Châu Kỳ không niềm vui nào được trọn vẹn. Năm 1952, Mộc Lan âm thầm rời bỏ ông. Một lần nữa, Châu Kỳ lại âm thầm khóc cho sự ngang trái, bẽ bàng của mình. Cũng từ đó, một loạt nhạc phẩm: Từ giã kinh thành, Mưa rơi, Giữa lòng đất mẹ, Tôi chưa có mùa Xuân, Sao chưa thấy hồi âm, Hồi âm, Cánh nhạn hồi âm, Con đường xưa em đi, Đừng nói xa nhau, Cuối đường kỷ niệm, Nước mắt quê hương, Đón Xuân này nhớ Xuân xưa, Vào mộng cùng em, Em sắp về chưa?... ra đời. Trong thời gian này, Châu Kỳ viết nhạc chủ yếu theo giai điệu Tango với cung Ré thứ ai oán, não nùng, than trách cho mối tình tan vỡ. Được tin em lấy chồng Ôi lòng buồn biết mấy Được tin em lấy chồng, Biết người từ dạo ấy Còn thương tiếc hay không… Sau năm 1975, Châu Kỳ ở lại Sài Gòn sống và viết. Tuy nhiên, lúc bấy giờ Châu Kỳ ngày nào với cây đàn tây ban cầm cùng chiếc vespa hay xê dịch đó đây để tìm cảm hứng và lãng quên, thì giờ đây Châu Kỳ chỉ còn… chiếc xe đạp cũ. Cũng trong thời gian này, những nhạc phẩm buồn cũng lần lượt ra đời: Một mình với Guitare (1 và 2), Giọt đàn theo giọt lệ, Bỏ phố lên rừng, Đôi dép ngược… Khởi đầu đầy may mắn, nhưng trong đời ông, bước chân nào cũng nặng trịch nỗi buồn. Khi những người cùng thời với ông, buồn cho số phận còn được tình yêu san sẻ, mất tình yêu còn được cuộc sống đền bù… trong các nhạc phẩm của ông, nốt nào cũng nặng buồn, mang đầy tâm trạng, nốt nào cũng bàng bạc cô đơn,… Ông là nhạc sĩ buồn nhất trong các nhạc sĩ buồn. Thính giả không hề quên ông. Khi buồn họ tìm đến ông, nhờ tác phẩm của ông nói hộ tiếng lòng mình. Còn khi vui, họ cũng không quên ông. Tôi đã từng gặp nhiều người khi vui cũng ngân nga những câu ca của ông (mặc dù có thể họ không biết là của ai!). Mừng vì ông đã không mất hết mà vẫn luôn có những người cùng ông chia sẻ. Tuy viết nhạc buồn, nhưng ông là nhạc sĩ hạnh phúc vì có và còn rất nhiều người đam mê nhạc của ông. Như thế đã đủ với một nhạc sĩ tài hoa. Khi ông về với hư không, thì ở đây vẫn còn nhiều người hát nhạc của ông, nhớ về ông.
21/07/2016 , Phan Trường Sơn – Kiến thức ngày nay – Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2008

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *